وزوز یک اصطلاح طبی است( از واژه ی لاتین tinner به معنای زنگ زدن) که مربوط به احساس انواع مختلفی از صداها در گوش یا سر می باشد.که از جنس امواج صوتی با منشاء محیطی نیز نمی باشد.
وزوز بیشتر به عنوان یک اختلال عملکردی محسوب می گردد تا یک بیماری واقعی، اگر چه می تواند به عنوان یک نا توانی کامل نیز محسوب شود. منشاء وزوز می تواند از هر قسمتی در مسیر شنوایی از گوش تا مراکز شنوایی در مغز باشد و می تواند تاثیر نسبتا مخربی را بر کیفیت زندگی فرد مبتلا داشته باشد.
با وجود اینکه از نقطه نظر پزشکی ، وزوز به عنوان یک اختلال خوش خیم تلقی می شود اما میتواند استرس شدیدی را در فرد فراهم آورد. حتی کار به جایی می رسد که بعضا برخی زندگی را برای خود تمام شده می دانند.
به طور کلی وزوز به مجموعه اصواتی گفته میشود که توسط بیمار شنیده شده ولی منبع خارجی برای آن وجود ندارد.

طبقه بندی وزوزها:
وزوزهارا عموما از نقطه نظر بالینی و یا بر چسب محل ضایعه طبقه بندی می کنند. طبقه بندی وزوز از نظر بالینی یک طبقه بندی قدیمی می باشد که بر اساس آن وزوزها را به دو دسته ی ذهنی ( سابجکتیو) و عینی (آبجکتیو) تقسیم بندی می کنند.

1-وزوز عینی:
در این حالت ، وزوز علاوه بر بیمار توسط معاینه کننده نیز شنیده می شود، مانند زمانی که وزوز در حین تنفس و به صورت اصوات دمش شنیده می شود. به منظور شنیده شدن وزوز عینی می توان گوش خود را در مقابل گوش بیمار قرار داد و یا از یک گوشی طبی که به دقت در مقابل مجرای گوش خارجی قرار داده شده است ، استفاده کرد. وجود صدای وزوز همزمان با عمل دم و باز دم و یا هردو، معمولا بیان گر وضعیت غیر طبیعی شیپور استاش می باشد که ممکن است به دنبال یک کاهش وزن شدید حادث شده باشد. خوشبختانه چنین حالاتی از وزوز دوام کوتاهی دارند و بعد از یک دوره استراحت، بیماران اظهار می کنند که وزوز گوششان بهبود پیدا کرده است.
همچنین وجود صدای ضربانی در گوش که همزمان با آهنگ و یا نبض باشد، می تواند حاکی از مشکلات عروقی باشد که باید با دقت از سوی پزشک بررسی شود.


2-وزوز ذهنی:
به وزوزی اطلاق می شود که تنها توسط بیمار شنیده می شود و یکی از حاد ترین مواردی است که درمانگر با آن روبه روست. وزوز ذهنی در اثر عوامل بسیار زیادی تولید می گردد مانند : داروها، مشکلات روانشناختی، مشکلات قلبی و عروقی و ...
وزوزها را همچنین بر اساس (( محل ضایعه)) به 4 دسته ی فیزیولوژیک، پاتوفیزیولوژیک ، آسیب شناختی و کاذب تقسیم بندی می کنند.


3-وزوز فیزیولوژیک:
این نوع وزوز مربوط به شنیدن اصوات طبیعی بدن می باشد که ظاهرا از سر منشاء می گیرند. اگر افراد دارای شنوایی طبیعی در یک محیط کاملا ساکت با دقت گوش دهند، اکثر آن ها اصوات همهمه مانند و یا اصوات خاصی را می شنوند که با تعاریف ذکر شده، به عنوان وزوز در نظر گرفته می شوند.
البته اینگونه موارد به ندرت وزوز بالینی خواهند بود. این اصوات می توانند در نتیجه ی گردش خون ، لرزش عضلات و یا حتی در اثر حرکت چرخشی هوا به گرد پرده گوش باشند.

4-وزوز پاتوفیزیولوژیک:
این نوع وزوز به اصوات موقتی اطلاق می شود که عموما ناشی از ایجاد اشکال در حلزون و یا ساقه ی مغز می باشند.دو گروه عمده ی این وزوز عبارتند از:

الف) وزوز پاتوفیزیولوژیک ناشی از نویز(سرو صدا):
اصوات بلند می توانند در برخی اشخاص به مدت چند ثانیه منجر به وزوز شوند. شلیک تفنگ یا رخ دادن انفجاری در فاصله ی نزدیک می تواند چنین حالاتی را موجب شود. بهترین پیشنهاد به این بیماران ، تغییر محل کار و یا استفاده از گوشی های محافظ است.

ب)وزوز پاتو فیزیولوژیک ناشی از دارو:
این گونه وزوزها می توانند ناشی از مصرف برخی از داروها باشند. البته در تمامی موارد وزوز به وجود آمده دائمی نبوده و با قطع مصرف داروها بر طرف می شوند.

5-وزوز آسیب شناختی:
این نوع کلی وزوز با اختلالات فیزیکی و یا روان شناختی مرتبط می باشد و به چهار گروه اصلی طبقه بندی می شوند:

الف)وزوز آسیب شناختی انتقالی:
این نوع وزوز ناشی از کاهش شنوایی انتقالی می باشد و یا به واسطه ی آن تشدید می گردد.

ب)وزوز آسیب شناختی حسی - عصبی:
این وزوز در اثر وجود اختلال در حلزون به وجود می آید. بیماری هایی نظیر اختلالات عروقی حلزونی ، تومور عصب هشتم، بیماری منییر و کاهش شنواییناشی از سر و صدا می توانند این نوع وزوز را موجب شوند.


ج)وزوز آسیب شناختی غیر شنوایی:
اختلالات قرار گرفته در این گروه ، از مناطق و ساختارهای غیر شنوایی و از مناطق دیگر منشاء می گیرند، احتمالا با تاثیرات متقابل و تداخلی با دستگاه شنوایی مرکزی باعث بروز وزوز می گردند و حتی می تواند باعث بروز سردرد و تشدید هر وزوزی گردند. مهمترین عوامل ایجاد کننده ی آن عبارتند از:

1.مشکلات مفصل فکی-گیجگاهی یا بد جفت شدن فک ها.
2.کاهش فضای بین مهره های گردن و یا آسیب به گردن.
3.آنمی یا کم خونی


د)وزوز آسیب شناختی با منشاء روانی:
این وزوز دو دسته ی مهم را شامل می شود:
1.توهمی: زمانی است که اصوات وزوز به صورت سازمان یافته هستند ؛ مانند: شنیدن گفتار (خصوصا اگر آنچه از سوی بیمار بیان می شود همراه با اهانت وتوهین باشد). این وزوز احتمالا علامت یک بیماری روانی جدی است و لازم است تا به منظور درمان فرد مبتلا اورا به روانپزشک ارجاع داد.
2.تصوری: استنباط بیماران از این اصوات ، صدای خوشایندی شبیه به موسیقی و یا آواز می باشد که آن را می توان در افراد سالخورده علاقه مند به موسیقی مشاهده کرد. در مورد این که این اصوات با وزوز معمولی ارتباط داشته باشند هنوز چیزی به طور قطعی ثابت نشده است.
3.وزوز کاذب : در این وزوز، صدایی را که بیمار اظهار می کند، شبیه به وزوز است، ولی تعریف وزوز شامل آن نمیشود.

عوامل مسبب وزوز:

عوامل بسیار زیادی در ایجاد وزوز نقش دارند که برخی از مهمترین آن ها به شرح زیر می باشد:
1. بیماری های قلبی - عروقی
2.مصرف داروها:
گروه های اصلی دارویی که به طور عمده مورد تجویز و مصرف بیماران قرار میگیرند، شاملگروه های زیر می باشند:

الف)عوامل ضد التهابی
ب)آنتی بیوتیک ها
ج)داروهای ضد افسردگی و خواب آور.

آسپیرین و ترکیبات سالیسیلات ها مرتبا در زندگی روزمره به عنوان مسکن استفاده می شوند. اگر مبتلا به وزوز هستید ، می بایست آسپیرین و ترکیبات حاوی آسپیرین را به عنوان عمومی ترین داروهای تحریک کننده ی وزوز بپذیرید و در مصرف آن ها با پزشک خود مشورت کنید.
آنتی بیوتیک ها و به ویژه آمینوگلیکوزید ها مانند استروپتومایسین، کانامایسین، نئومایسین و جنتامایسین باعث بروز وزوز می شوند. علائم این داروها معمولا در زمانی ظاهر می شود که به همراه داروهای مدر استفاده شوند. ترکیبات حاوی کنین غالبا باعث بروز صدایی زنگ مانند در گوش خواهند شد. بین مواد دارویی که باعث ایجاد وزوز می شوند نباید توتون و کافئین را مستثنی کرد زیرا مصرف دراز مدت آن ها نیز باعث افزایش وزوز در گوش می گردد.

3.عوامل روان شناختی:
بدون تردید عوامل روانشناختی و به خصوص افسردگی، نقش عمده ای را در تولید وزوز دارا می باشند.

4.عوامل مربوط به دندان ها:
حدود35 درصد افراد مبتلا ب وزوز دارای مشکلات مربوط به مفصل فکی - گیجگاهی می باشنند و وزوز به طور علامتی به مشکلات کلی آن ها وابسته است. دندان قروچه، بد جفت شدن دندان ها و درد از دیگر شکایات عمومی بیماران می باشد. در این گونه موارد، مراجعه به متخصص فک و دهان و دندان بسیار مفید است.

5.عوامل مربوط به سوخت و ساز مواد در بدن (متابولیکی):
تغذیه مناسب و سالم از جمله مواردی است که می بایست حتما رعایت شود. کاهش غیر طبیعی ویتامین ها ، مواد معدنی و ... می تواند تاثیر ناگواری را در بروز یا تشدید وزوز گوش داشته باشد.
کمبود ید در رژیم غذایی می تواند باعث بیماری (( پر کاری غده تیروئید )) شود. امروزه ثابت شده است که پر کاری این غده با افزودن در میزان بازده قلبی، میتواند وزوز ضربانی ایجاد کند.
افزایش چربی های خون نیز به عنوان عامل مهمی در ایجاد کم شنوایی حسی عصبی، سرگیجه ، وزوز گزارش شده است.

6.عوامل مربوط به دستگاه شنوایی:
بیماری های مربوط به دستگاه شنوایی به عنوان مهمترین عامل ایجاد کننده ی وزوز در هر رده ی سنی به شمار می آیند. برای درک بهتر این عوامل ، آن هارا به سه گروه بررسی میکنیم:

الف)کاهش شنوایی انتقالی:
وجود جرم در کانال گوش خارجی، اتواسکلروز، انفصال استخوانچه ها و تومورگلوموس در فضای گوش میانی (در تومورگلوموس وزوز به شکل ضربانی مشاهده می شوند.)درمان وزوز در این بیماران با برطرف کردن عامل ایجاد کننده ی وزوز( مثلا از طریق عمل جراحی) امکان پذیر است.

ب)کاهش شنوایی حسی - عصبی:
این گروه شایعترین طیف مبتلایان به وزوز را در بر می گیرند. این بدین خاطر است که عصب شنوایی و حلزون که به عنوان دو منبع مهم تولید وزوز از آن ها یاد می شود، در این گروه قرار می گیرند.

ج)کاهش شنوایی مرکزی:
این نوع وزوز در بیماران با مشکلات سیستم اعصاب مرکزی مشاهده می شود و مشخصات جالب و منظمی دارد. در مورد نحوه ی ایجاد این نوع وزوز اتفاق نظر کلی وجود ندارد. بهترین اقدام و درمان در این نوع ضایعات، استفاده از درمان های توانبخشی و باز آموزی وزوز می باشد. همچنین استفاده از روش های تمرکز و توجه نیز می تواند کار ساز باشد.

7.سایر عوامل به وجود آورنده ی وزوز:
-بیماری اتواسکلروز
-تومور اکوستیک
-جرم گوش
-بیماری منییر
-صداهای بلند
-شنا کردن
-شیرجه رفتن در آب

تاثیرات روانشناختی وزوز:
الف) پاسخ های هیجانی و احساسی( کج خلقی، افسردگی ، عصبانیت، تنش عصبی و اضطراب).
ب) اختلال در تمایز شنوایی.
ج) بی خوابی.
د)مشکلات مربوط به عملکرد شناختی.

درمان توانبخشی وزوز گوش ( درمان وزوز به شیوه ی باز آموزی)
اگر شما از وزوز رنج می برید، پیش از هر چیز به ارزیابی های شنوایی شناسی و پزشکی جامع نیاز دارید. پس از آن باید اطلاعات قابل فهم و واقع بینانه ای در مورد وضعیت خود کسب کنید. در مرحله ی بعد برای شما یک برنامه ی درمانی مطرح می شود. در طول دوره ی درملن، شما به حمایت گروه توانبخشی واجد شرایط نیازمند خواهید بود.
همیشه به یاد داشته باشید که هیچ گاه دو نفر نوع یکسانی از وزوز را تجربه نمی کنند و وزوز شما کاملا فردی و مخصوص خود شماست. وزوز از نظر نوع صدا منحصر به فرد و اختصاصی است. به همان صورتی که تک تک افراد دارای ویژگی های منحصر به فرد و اختصاصی هستند.
این درمان چهار جزء اصلی را شامل می شوند که عبارتند از:

الف) تجهیزات درمانی وزوز.
ب)مشاوره ی مستقیم.
ج) برنامه های پایین آورنده ی سطح برانگیختگی غیر ارادی(خودکار).
د)درمان اختلالات همزیست با وزوز و یا درمان اختلالات هیجانی بیمار.

نکته طلایی در درمان وزوز این است که اگر وزوز در نظر بیمار دشمنی تصور شود که باید با آن مبارزه کرد، آنقدر اهمیت می یابد که موجب تحریک دائمی درک آگاهانه ی وی خواهد شد.
با در نظر گرفتن تفاوت بین شنیدن صرف و درک آگاهانه تحریکات صوتی، هدف درمان وزوز باید اصلاح برنامه های زیر قشری باشد به نحوی که دیگر حافظه آگاهانه آن را درک نکند. اگر وزوز را به طور آگاهانه درک نکنید برای شما دردسر ساز نمی شود، بر کیفیت زندگی بی تاثیر می گردد،خواب شما را برهم نمیزند و تمام ظرفیت درکی برای انجام کارهای روزانه تحت اختیار شما قرار می گیرد.

استفاده از سمعک در درمان وزوز:
بسیاری از افراد مبتلا به وزوز گوش دچار کاهش شنوایی هم هستند. در خصوص بیماران مبتلا به وزوز اگر به همراه وزوز،بیمار دچار کم شنوایی باشد، اگر کم شنوایی قابل درمان باشد باید به پزشک مراجعه و درمان کند. با طی مراحل درمان وزوز کم یا حذف می شود . اگر کم شنوایی دائمی و غیر قابل درمان باشد،بهترین روش توانبخشی ، تجویز سمعک بر روی گوش مبتلا به وزوز است. سمعک موجب می شود صداهای مورد نیاز فرد قوی تر شوند و بهتر به گوش برسند. هرچه صدای صحبت سایرین یا صدای موزیک بهتر شنیده شود، توجه فرد به وزوز گوش کمتر می شود.
اگربیمار دچار کم شنوایی دو گوش باشد(چه وزوز یک طرفه باشد و چه دو طرفه) حتما سمعک دو گوشی تجویز می شود و ضمن تقویت شنیداری، صدای وزوز پوشانیده می شود و به خاطر تحریک عصب شنوایی باعث می شود که صدای وزوز در طول زمان و پس از چند ماه استفاده از سمعک تقلیل یابد.
در مواردی که بیمار دچار وزوز، دارای کم شنوایی نباشد؛ ابتدا یک بررسی کامل از نظر سلامتی ، فشار خون، بیماری های خونی و متابولیکی توسط پزشک انجام می شود و گاها ممکن است شواهدی از بیماری های متابولیکی یا خونی که باعث وزوز گوش شده باشد یافت شوند که باید درمان شوند. در صورتی که بیمار دارای هیچ گونه بیماری عمومی نباشد، شنوایی طبیعی باشد و دچار وزوز باشد علت وزوز به احتمال قوی از سیستم مرکزی شنیداری است و راه مقابله با آن استفاده از دستگاه های پوشاننده وزوز( Tinnitus masker ) می باشد و راه حل جدید برای کسانی که به دنبال آسیب حلزونی و کم شنوایی دائمی دچار وزوز شده اند، استفاده از لیزرتراپی است.

استفاده از ماسکر ها(پوشاننده ها) در درمان وزوز:
ماسکرها ، ابزار های الکترونیکی کوچکی هستند که با ایجاد صدا، وزوز گوش را تضعیف می کنند. ماسکرها موجب از بین رفتن وزوز نمی شوند ولی آن را ملایم تر می کنند.
دستگاهی شبیه سمعک پشت گوشی یا داخل گوشی است که به جای تقویت صدا ، صدای خاصی را تولید می کند که با صدای وزوز گوش همپوشانی دارد و صدای وزوز گوش هنگامی که دستگاه روشن است ، شنیده نمی شود.هنگام تجویز آن ، ادیولوژیست پس از بررسی عمومی شنوایی؛ تونالیتی و فرکانس و شدت وزوز را بررسی کرده و خروجی دستگاه پوشاننده وزوز را با آن منطبق می کنند و طبق یک برنامه زمان بندی استفاده از آن را به شما توصیه میکند. در برخی موارد خاص، سمعک هایی تجویز و ارائه می شوند که دارای دستگاه پوشاننده وزوز هم می باشند و بیمار در برخی از زمان ها از مدار پوشاننده استفاده می کند.


چند توصیه به بیماران مبتلا به وزوز:
از وزوز گوش نترسید. وزوز بیماری نیست. ولی می تواند علامت بیماری گوش باشد. به هیچ وجه آن را نشانه بدخیمی و تومور در گوش یا مغز خود ندانید.
در مراحل ابتدایی ابتلاء به وزوز برای بررسی سیستم شنوایی به پزشک مراجعه کنید و در صورتی که آزمایش شنوایی توصیه شد، جهت بررسی شنوایی هرچه سریعتر مراجعه کنید.

1.اگر کودک شما اعلام وزوز در گوش خود کرد حتما به گفته های او اهمیت بدهید . شاید مشکلات شنوایی و بیماری های مرتبط با گوش اورا مبتلا کرده باشد.
2.از درمان سرخود و استفاده از داروهای طبی و گیاهی خودداری کنید
3.اجازه ندهید وزوز زندگی شما را مختل کند. اگر احساس میکنید زندگی روزمره شما بعلت وزوز دچار اختلال شده است ، به پزشک مراجعه کنید.
4.گاها برنامه توان بخشی وزوز شامل بر ویزیت و درمان توسط روانکار و یا متخصص اعصاب و روان نیز می شود به خود بقبولانید که تیم درمان شما تمام سعی خود را برای درمان شما به کار می گیرند و به همه اعضاء آن اعتماد و برنامه را دقیقا به جلو ببرید.
5.در ابتدای درمان با لیزر یا پوشاننده ممکن است احساس کنید وزوز کمی زیادتر شده است. نگران نشوید و برنامه را ادامه دهید.
6.از قرار گیری در مکان های خلوت بپرهیزید.استفاده از موسیقی با صدای ملایم و یا رادیو می تواند شما را از شنیدن وزوز و ناراحتی آن خلاص کند.حتی موقع خواب نیز می توانید از موسیقی ملایم یا اصواتی شبیه صدای طبیعت و صدای آبشار استفاده کنید.