مقایسه سودمندی سمعک های قابل برنامه ریزی و دیجیتالی با استفاده از پرسشنامه خود ارزیاب APHAB

 

خلاصه


مقدمه: استفاده از سمعک دیجیتالی در دنیا رو به افزایش بوده وبرتری آن به سمعک های آنالوگ و قابل برنامه ریزی واضح نبوده ، و سودمندی آن نیز بیان نشده است . بنابراین هدف از این مطالعه ،اندازه گیری سودمندی سمعک های دیجیتالی و مقایسه آن با سمعک قابل برنامه ریزی می باشد.


روش کار: 40 فرد علاقمند با میانگین سنی 12/52 و محدوده 30 تا 70 سال با نمودار شنوایی که کاندید استفاده از سمعک باشد در این مطالعه شرکت نمودند. برای 21 نفر سمعک قابل برنامه ریزی و برای 19 نفر سمعک دیجیتالی تجویز شد،هر یک از افراد مورد مطالعه، پرسشنامه ( APHAB )را قبل و بعد از استفاده از سمعک ،تکمیل نمودند.


نتایج : تفاوت بارزی در امتیازکلی سودمندی سمعک های دیجیتالی و قابل برنامه ریزی مشاهده نگردید (p=0/051) و سمعک های دیجیتالی فقط در زیر مجموعه EC ( سهولت شنیداری) که یکی از 4 زیر مجموعه پرسشنامه APHAB است، امتیاز سودمندی بالاتری را نسبت به سمعک های قابل برنامه ریزی نشان دادند ( p=0/02).


بحث: بررسی امتیازات پرسشنامه APHAB تفاوت بارزی را بین دو نوع سیستم نشان نداد، علیرغم این که مزایای زیادی برای سمعک های دیجیتالی درمقایسه با سمعک های آنالوگ وقابل برنامه ریزی ذکر می گردد.

 

واژه های کلیدی: سمعک قابل برنامه ریزی ،سمعک دیجیتالی ،سودمندی ،پرسشنامه APHAB

 

مقدمه


افت شنوایی نوعی محرومیت حسی است که موجب کاهش مهارت های شنیداری ،زبانی و گفتاری در فرد مبتلا می شود و می تواند بر توانایی ارتباطی او، اثرات مخربی بگذارد. معمولا نخستین گام دربرنامه توانبخشی فردکم شنوا ، تجویز سمعک است که هدف اصلی آن بهبود توانایی ارتباطی فرد می باشد.
در این حیطه ، وظیفه شنوایی شناس، انتخاب و تجویز سمعکی است که از حداکثر سودمندی برخوردار باشد.
دفترتکنولوژی ارزیابی،میزان سودمندی را به عنوان احتمال بهره مندشدن افراد یک جمعیت خاص از یک روش درمانی برای حل یک مشکل پزشکی تعریف می کند، منظور از سودمندی در این مطالعه عبارت است از تفاوت قابل اندازه گیری درعملکرد شنیداری و ارتباطی افراد،در دو حالت با سمعک و بدون سمعک که از طریق تفاضل امتیاز حاصل از پرسشنامه خود ارزیاب (APHAB) بدست می آید.
برای تعیین عملکرد سمعک درمطابقت با معیارهای استاندارد و نیز آگاهی از مناسب بودن سمعک تجویز شده برای بیمار ، لازم است که سودمندی سمعک مورد مطالعه قرار گیرد .اکنون با توجه به ظهور سمعک های دیجیتالی و پردازش دقیق صوت تقویت شده ، انتظار می رود که این سمعک ها ،نسبت به سمعک های قدیمی تر ،مشکلات ناشی از کم شنوایی را به نحو مطلوبی حل کند، در حالی که نتایج مطالعات ، مطالب ضد و نقیضی را ارائه می دهد .
این مطالعه با هدف مقایسه سودمندی سمعک های قابل برنامه ریزی و دیجیتالی انجام شد . به نوعی که اولین مطالعه در ایران است که جهت ارزیابی سودمندی سمعک های قابل برنامه ریزی و دیجیتالی انجام گرفته است و می تواند دیدگاهی نوین در حیطه توانبخشی در اختیار متخصصین گوش و حلق و بینی وهمکاران شنوایی شناس ،متخصصین امور بهداشتی و سازمان هایی مانند آموزش و پرورش استثنایی ،بهزیستی و مراکز توانبخشی و کلینیک های خصوصی گذارد.

 

سمعک دیجیتال

 

روش کار


جمعیت مورد مطالعه شامل افرادمبتلا به افت شنوایی وکاندید استفاده از سمعک بودند که از ابتدای اسفند ماه 1381
لغایت آذرماه 1382 به کلینیک شنوایی (صبا) مراجعه کردند .
نمونه گیری از نوع غیر احتمالی و از میان جمعیت در دسترس مراجعه کننده به کلینیک صبا که دچار کم شنوایی حسی عصبی بودند،انجام گردید.این مطالعه از نوع توصیفی تحلیلی بود و ابزارجمع آوری اطلاعات، شامل ارزیابی اولیه شنوایی، برای مصاحبه و پرسشنامه APHAB بود که پرسشنامه ای برای ارزیابی سمعک به شیوه ارزیابی سابجکتیو است که به دلیل اختصار،اعتباردرونی بالا،دردسترس بودن نرم افزار وامتیازدهی نیزوجود نسخه فارسی آن در این پژوهش از آن استفاده گردید .کلیه افراد مورد بررسی از روند اجرای تحقیق اطلاع داشتند.در ابتدا سوالاتی درمورد وضعیت عمومی
فرد( سن،شغل ،میزان تحصیلات، سابقه قبلی استفاده از سمعک و در صورت مثبت بودن پاسخ ، مدت و شیوه استفاده از آن) پرسیده شد.

 

معیارهای ورود افراد به مطالعه شامل موارد ذیل بود:
- وجود افت شنوایی در حد ملایم تا شدید
- دارا بودن تمپانوگرام نوع A و وجود رفلکس اکوستیک دگرسویی
- عدم وجود هر نوع ضایعه انتقالی درگوش خارجی ومیانی
- سن بین 30 تا 70 سال
در صورتی که فرد تمایل به شرکت در این مطالعه را داشت، به عنوان نمونه موردمطالعه انتخاب می شد. سپس با توجه به داده های حاصل از ارزیابی شنوایی و سایراطلاعات رایج درتجویز سمعک ( نیاز و تمایل فرد) سمعک قابل برنامه ریزی و دیجیتالی ،تجویزگردید.

آزمودنی ها بر حسب نوع سمعکی که دریافت می کردند، در دو گروه استفاده کننده از سمعک های دیجیتالی و یا قابل برنامه ریزی، قرار گرفتند. قبل از تنظیم سمعک بر روی گوش، درباره نحوه تکمیل پرسشنامه و لزوم توجه و دقت در تکمیل آن توضیحاتی به افراد داده شد و از آن ها خواسته شدکه بادقت و حوصله آن را تکمیل نمایند. سپس سمعک با استفاده از نرم افزار NOAH و دستگاه رابط Hi-Pro تنظیم گردید.
این افراد پس از دو ماه استفاده مستمر از سمعک، مجدداً پرسشنامه را تکمیل نمودند. پرسشنامه APHAB شامل 24 سوال و 7 گزینه پاسخ است، که مشکلات شنوایی افراد را در موقعیت های مختلف شنیداری بر حسب در صد اندازه گیری می کند. از 24 سوال موجود هر 6 سوال مربوط به یک موقعیت شنیداری خاص است که به طور تصادفی در پرسشنامه توزیع شده است. موقعیت های شنیداری مزبور شامل زیرمجموعه سهولت برقراری ارتباط (EC)، بازآواییRV) ) ، نویززمینه (BN) و آزار دهندگی اصوات محیطی s(AV) است.

7 گزینه پاسخ پرسشنامه شامل (( به هیچ وجه)) (یک درصد) ((تا همه موارد)) ( نود و نه درصد) می باشد.

پاسخ های ثبت شده در پرسشنامه ،در هردو مرحله ،وارد برنامه نرم افزاری PFG.93 شد. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از آزمون های آماری t مستقل ، tزوجی ،ضریب همبستگی پیرسون وکای اسکوئر با سطح اطمینان 95 % استفاده گردید. نهایت 40نفر دردوگروه 21 نفری ( استفاده کننده از سمعک قابل برنامه ریزی ) و 19 نفری (استفاده کننده از سمعک دیجیتالی) مورد بررسی قرار گرفتند.گروه استفاده کننده از سمعک های قابل برنامه ریزی شامل 11 نفرمذکر ( 4/52%( و 10 نفر مونت (47/5%) وگروه استفاده کننده از سمعک های دیجیتالی 11 نفر مذکر ( 9/57%) و 8نفر مونث (1/42%) بود. میانگین سنی افراد در گروه قابل برنامه ریزی 61/54 سال و در گروه دیجیتالی 10/51 سال بود. با توجه به آنالیزآماری کای اسکوئر، دوگروه از نظرسن ، جنس و میزان کم شنوائی همگن بودند. 73/0 ، 89/0 ، X2=0/052 توزیع فراوانی میزان کم شنوایی، نمونه های مورد مطالعه در (جدول شماره 1) ملاحظه می گردد.
نتایج مقایسه میانگین امتیاز سودمندی زیرمجموعه ها، در دوگروه تفاوت معناداری را فقط در زیرمجموعه سهولت شنیداریEC نشان داد (p=0/02) و در سایر زیرمجموعه ها (EC,RV,BN)تفاوت معناداری مشاهده نگردید.
میانگین امتیاز سودمندی آزمودنی ها در( نمودار شماره 1) نشان داده شده است.
درمقایسه میانگین امتیاز کل سودمندی در دوگروه از نظر آماری تفاوت معناداری مشاهده نگردید (051/0 =p).
نتایج مقایسه میانگین امتیاز کل قبل و بعد از استفاده از سمعک در گروه افراد استفاده کننده از سمعک های قابل برنامه ریزی تفاوت معناداری را در هر چهار زیرمجموعه و نیزدر کل نشان داد (p= 0/00). همین یافته درگروه افراد استفاده کننده از سمعک دیجیتالی نیز به دست آمد.

 

سمعک دیجیتال

 

توانبخشی شنوایی، فرایند حل مساله است که موجب کاهش تاثیر آسیب، اختلالات و تا حدی معلولیت می شود.
بنابراین می توان میزان موفقیت آمیز بودن مداخله را به عنوان شاخص اندازه گیری کاهش مشکلات فرد درنظرگرفت . نتایج بررسی نشان داد که در هر دو گروه، میزان مشکلات افراد نسبت به قبل از دریافت سمعک کاهش یافته است. به عبارت دیگر سمعک های مورد استفاده، خواه از نوع قابل برنامه ریزی و یا از نوع دیجیتالی باشد، مشکلات ناشی از افت شنوایی را به طور معنی داری کاهش می دهد و برای استفاده کننده سودمند است ولی نکته قابل تامل، تعیین سیستمی است که بتواند در رفع مشکلات افراد دچارنقص شنوایی مفیدتر باشد.
تصوراکثرافراد(اعم ازاستفاده کننده، سازنده و فروشنده) این است که سمعک های دیجیتالی به دلیل برخورداری از مدارات پیچیده تر، مشکلات افراد را بیشتر از سایر انواع کاهش خواهند داد. ولی نتایج مطالعات مختلف، گزارشات ضد و نقیضی نشان می دهد. نتایج مطالعات Duve & Bentler, Bentler Valente ,Bill, و کهنسال نشان داد که سمعک های دیجیتالی هیچ تفاوتی با سمعک های آنالوگ ندارند ولی نتایج مطالعات Arlinger,larson حاکی از برتری سمعک های دیجیتالی بود.
یافته Sweetow(1998( نیز عملکرد سمعک های قابل برنامه ریزی و دیجیتالی را از چند جنبه مورد مقایسه قرار داد.
این بود که افراد به استفاده از سمعک های دیجیتال تمایل بیشتری دارند. ولی مشخص نگردیدکه آیا سمعک های دیجیتالی نسبت به سمعک های قابل برنامه ریزی بهبود قابل توجهی را در شنیدن موجب می شوند یا خیر؟!
در مطالعه حاضر ن یز، مقایسه میانگین امتیازات سودمندی دو نوع سمعک در زیر مجموعه ها، نشان داد که در زمینه بهبود سهولت شنیداری،سمعک های دیجیتالی نسبت به سمعک های قابل برنامه ریزی از عملکرد بهتری بر خوردارند که احتمالا نتیجه به کار گیری سیستم های دو میکروفونی ، Audio zoom و نیز شیوه های نوین پردازش دیجیتالی سیگنال است.
ولی امتیاز کل سودمندی در دو گروه تفاوت چندانی با هم نداشت.اگر چه سودمندی سمعک های دیجیتالی اندکی بهتراز سمعک های قابل برنامه ریزی به دست آمده است. ولی به طور یقین نمی توان در مورد برتری ک لی آن اظهار نظر نمود. اظهار نظر قطعی در این مورد ، نیازمند انجام مطالعات بیشتر و کنترل همه جانبه متغیر های مداخله گر در سودمندی حاصل از سمعک ها است . این تحقیق در قالب پایان نامه دانشجویی دوره ارشد وبرای اولین بار در ایران انجام شده است، و به دلیل جدید بودن موضوع و نیز محدودیت مراکز دولتی و دانشگاهی درتجویز سمعک های دیجیتال به افراد ,این تحقیق در محیط خارج از دانشکده انجام گرفت که بامشکلات خاص خود همراه بود (جلب همکاری شرکت های واردکننده سمعک و...) و با وجود همه این مشکلات سعی ما براین بودکه سودمندی و کارایی سمعک های ذکرشده (قابل برنامه ریزی و دیجیتالی ) به نحو صحیح ارزیابی گردد .
انجام مطالعاتی در این زمینه ، علاوه بر این که می تواند در افزایش آگاهی متخصصین گوش و حلق و بینی و شنوایی -شناسان و افراد دچار آسیب شنوایی درزمینه تفاوت عملکرد و سودمندی سمعک ها و ر فع ابهامات موجود، مفید و راه گشا باشد, می تواند فتح بابی برای انجام روتین این ارزیابی در کلینیک های تجویز سمعک در ایران , به مثابه دیگر کشورهای پیشرفته باشد.