چكيده

زمينه و هدف: افت شنوايي يكي از شايعترين مشكلات سالخوردگان بشمار ميآيد. كاهش شنوايي ميتواند منجر به افسردگي، انزوا و عملكرد ضعيف سالمندان به ويژه آنهايي شود كه تحت ارزيابي و درمان كم شنوايي قرار نگرفته اند. اين مطالعه با هدف غربالگري شنوايي و بررسي نياز به سمعک در سالمندان صورت گرفت.
روش بررسي: اين پژوهش مقطعي تحليلي روي 52 سالمند 51 تا 97 ساله مطابق با برنامه ي غربالگري شنوايي انجمن گفتار و شنوايي امريكا ( 1997) صورت گرفت تا شيوع اختلال شنوايي و نياز به سمعک در آنها بررسي شود. بهمنظور بررسي ناتواني شنيداري از خودارزياب معلوليت شنوايي سالمندان نسخه غربالگري استفاده شد.
يافته ها: نتايج مطالعه نشان داد كه بالغ بر 86 درصد افراد مورد مطالعه دچار درجات مختلفي از كم شنوايي هستند. همبستگي معنيداري بين ميانگين آستانه های 5/0 ، 1 و 2 کیلوهرتز > 26 در گوش بهتر و امتیاز پرسشنامه > 10 مشاهده شد. براساس اين دو معيار 2/21 در صد افراد نیاز به سمعک داشتند در حالی که فقط 18 درصد افراد نيازمند، اين وسيله را در اختيار داشتند.
نتيجه گيري: يافته هاي اين پژوهش حاكي از شيوع بالاي كم شنوايي در سالمندان است. از اين رو بررسي نياز به سمعک در اين جامعه رو به رشد امري ضروري به نظر ميرسد. از بين معيارهاي مختلف كانديداتوري سمعک بيشترين همبستگي بين ميانگين آستانه هاي 5/0 ، 1 و 2 کیلوهرتز > 26 در گوش بهتر و امتياز پرسشنامه > 10 مشاهده شد. بنابراين مناسب ترين معيار براي كانديداتوري سمعک استفاده توأم از اين دو است.
واژگان كليدي: غربالگري شنوايي سالمندان، سمعک، خودارزياب معلوليت شنوايي سالمندان - نسخه غربالگري.

مقدمه

افت شنوايي پس از آرتريت و فشار خون بالا سومين مشكل شايع سالمندان به شمار مي آيد. بنا به آمار در ايالات متحده 40 تا 45 درصد جمعيت سالمندان بالاي 60 سال درجات مختلفي از كم شنوايي را تجربه ميكنند. اين رقم در
افراد بالاي 70 سال به 83 درصد ميرسد.
از سوي ديگر روند رو به رشد جمعيت سالمندان منجر به شيوع بالاي كم شنوايي در جامعه گرديده است، اثر كم شنوايي بر سالمندان بسيار حائز اهميت است. افت شنوايي ميتواند منجر به افسردگي، انزوا، بيتوجهي، كاهش اعتماد به نفس و عملكرد ضعيف سالمندان به ويژه آن دسته از سالمنداني شود كه تحت ارزيابي و درمان كم شنوايي قرار نگرفته اند.
استفاده از سمعک يا مداخله ي پزشكي به منظور بهبود مشكل شنوايي تأثير مثبتي بر كيفيت زندگي اين دسته افراد دارد. به عبارت ديگر عدم تشخيص و درمان زودهنگام اختلال شنوايي، كيفيت زندگي و توانايي سالمندان را كاهش ميدهد، از اين رو برنامه هاي غربالگري شنوايي و متعاقب آن ارجاع به متخصصان ذيربط به منظور استفاده از خدمات درماني و توانبخشي بويژه سمعک امري ضروري است . روش هاي بسياري براي غربالگري شنوايي سالمندان وجود دارد
غربالگري با صداي نجوا، دياپازون و غربالگري فركانس هاي 5/0 ، 1، 2 و 4 کیلوهرتز در سطوح شدتی 25 یا 40 دسی بل. ولي يكي از جامعترين پروتكلهاي غربالگري شنوايي سالمندان توسط انجمن گفتار و شنوايي آمريكا
(American Speech and Hearing Association:ASHA) در سال 1997 تدوين گرديد كه مشتمل بر سه مرحله است، غربالگري به منظور رديابي ضايعه ي شنوايي (hearing disorder) ، آسيب شنوايي ( hearing impairment ) و ناتواني شنيداري (hearing disability) نتيجه حاصل از مجموع اين سه مرحله، اطلاعات بسيار ارزشمندي را براي مشاوره و ارجاع به مراكز ذيربط فراهم مي آورد.
شناسايي اختلال شنوايي و آسيب شنوايي به ترتيب بوسيله معاينه گوش به كمك اتوسكپ و اديومتر صورت مي گيرد. اما به منظور مشخص نمودن ميزان ناتواني شنيداري بنا به پيشنهاد ASHA ميتوان از پرسشنامه هاي خودارزياب معتبري چون خودارزياب ارتباطي Self Assessment SAC) (of Communication و خودارزياب معلوليت شنوايي سالمندان نسخه غربالگري Hearing HHIE-S) Handicap Inventory for the Elderly-Screening (Version استفاده نمود. بنا به مطالعات انجام شده اعتبار آزمون-آزمون مجدد HHIE-S 84 درصد و 80 SAC درصد است . در ايران با آن كه حيدري ( 1382 ) پژوهشي پايان نامه اي در مورد اين پرسشنامه و برگردان آن به فارسي در دانشگاه علوم پزشكي تهران انجام داد اما نتايج آن به صورت مقاله چاپ نشده است. HHIE-S متشكل از 10 سؤال خودارزياب است كه به منظور بررسي محدوديت هاي ارتباطي ناشي از كم شنوايي طراحي شده است. 5 سؤال به بررسي وضعيت اجتماعي و 5 سؤال به بررسي شرايط عاطفي پرسش شونده اختصاص دارد. اين خودارزياب مخصوص سالمندان بوده و از نسخه اصلي HHIE كه حاوي 25 سؤال مي باشد استخراج گرديده است. حداقل امتياز كسب شده از HHIE-S صفر و حداكثر آن 40 است. امتياز صفر تا 8 قبول و 10 تا 40 مردود محسوب ميشود. از آنجا كه اعتبار و روائي پرسشنامه ي HHIE-S در پژوهش هاي بسياري به اثبات رسيده است . در مطالعه ي فعلي نيز از همين پرسشنامه استفاده شد.
در زمينه بررسي شنوايي سالمندان مستقر در خانه هاي سالمندان در ايران دو مطالعه ديگر موجود است. ملايري و جعفري (1383) شنوايي 130 سالمند را با اديومتري تن خالص با استفاده از دو معيار ASHA و پرسشنامه ساده و كوتاهي كه معيار ارجاع براي ارزيابي هاي اديولوژيك يا اتولارينگولوژيك بود و توسط مراقب وي تكميل ميگرديد غربالگري نمودند. در اين مطالعه بيش از 65 % افراد كم شنواي بيش از حد ملايم داشته و معاينه اتولارينگولوژيك يا آزمايشهاي اديولوژيك كاملتر و استفاده از خدمات توانبخشي نياز داشتند . در مطالعه ي روحبخش و همكاران (1385) شنوايي 43 نفر از ساكنين خانه سالمندان را با آزمايش تن خالص در فركانس هاي مرسوم بررسي شد سپس پرسشنامه خودارزياب شاخص معلوليت شنوايي خانه سالمندان توسط سالمند Home Hearing Handicap Index: NHHI)
(Nursing و نسخه دگرارزياب آن توسط كاركنان مركز تكميل گرديد. براساس مطالعه ي روحبخش و همكاران (1385) اين پرسشنامه براي بررسي معلوليت شنوايي سالمندان مقيم در خانه ي سالمندان ابزار مناسبي است و ارزش دو نسخه با توجه به شرايط پژوهش آنها يكسان است.
اين مطالعه با هدف غربالگري شنوايي و بررسي نياز به سمعک در سالمندان صورت گرفت.

غربالگری شنوایی در سالمندان

روش بررسي

اين پژوهش روي 52 سالمند مقيم سه خانه سالمندان صورت گرفت. اين مراكز همگي در غرب تهران واقع شده و به صورت تصادفي انتخاب شدند. افراد مورد مطالعه شامل 21 مرد و 31 زن در محدودهي سني 51 تا 97 سال بودند. معيار ورود به مطالعه عبارت بود از عدمابتلاء به آلزايمر و برخورداري از توانايي جسمي بحدي كه امكان همكاري در اديومتري وجود داشته باشد. عدمابتلاي سالمندان به آلزايمر از روي پرونده ي پزشكي آنان كه در خانهي سالمندان موجود بود تعيين گرديد. لازم به ذكر است كه پيش از شروع كار، همكاران اين طرح به منظور ارتباط مناسب و كارآمد با سالمندان با يك روانشناس رايزني نمودند. بهعلاوه، رضايت هر يك از افراد مورد بررسي جهت انجام پژوهش اخذ گرديد.
روش مطالعه بنا به پروتكل ASHA (1997) چنانچه ذكر شد مشتمل بر سه مرحله ي غربالگري ضايعه ي شنوايي، غربالگري آسيب شنوايي و غربالگري ناتواني شنيداري بود.
در مرحلهي غربالگري ضايعه ي شنوايي ابتدا تاريخچه گيري مطابق با فرم تاريخچه گيري ASHA (1997) و سپس معاينه بصري گوش بوسيله اتوسكپ Heine ساخت آلمان صورت گرفت. معيار ارجاع در اين مرحله بنا به پروتكل ASHA عبارت بود از :
1) پاسخ مثبت به هر يك از مشكلات ذكر شده در فرم تاريخچه گيري ( نظير احساس كم شنوايي، وزوز، گيجي، گوش درد و ترشح از گوش) و عدم دريافت اقدامات درماني جهت برطرف نمودن آن و يا
2 ) وجود هر گونه ناهنجاري فيزيكي درگوش خارجي يا مشاهده سرومن فشرده يا ناهنجاري در مجراي گوش خارجي بوسيله اتوسكوپ.
در مرحله ي غربالگري آسيب شنوايي اديومتري در محيطي كاملاً آرام و بدون نويز در سه فركانس 2، 1 و 4 KHz در سطح شدت 25 dB HL بوسيله ي اديومتر AD 229 ساخت شركت Interacoustic دانمارك بهعمل آمد. در صورت عدم پاسخ به هر يك از محركهاي ارسالي و مردودشدن در اين مرحله، اديومتري كامل راه هوا و استخوان در فركانسهاي 250 ، 500 ، 1000 ، 2000 ، 4000 و 8000 Hz به منظور تعيين ميزان معلوليت شنوايي و نياز به سمعک انجام شد. جهت تأئيد سلامت گوش مياني تمپانومتري بوسيله ي دستگاه AT22 ساخت شركت Interacoustic صورت گرفت.
در مرحلهي غربالگري ناتواني شنيداري نسخه فارسي پرسشنامه ي HHIE-S كه به تأئيد سه كارشناس و سه كارشناس ارشد شنوايي شناسي رسيده بود براي هر يك از افراد مورد مطالعه پر شد . معيار ردي در اين مرحله كسب امتياز 10 تا
40 يا به عبارتي داشتن معلوليت ملايم تا متوسط (امتياز 10 تا 24 ) و يا شديد (امتياز 26 تا 40 ) بود.
به منظور تعيين نياز به سمعک امتياز HHIE-S ، ميانگين آستانه هاي تن خالص گوش بهتر در سه فركانس 5/0، 1 و 2 كيلوهرتز ((Best Pure Tone Average: BPTA PTA گوش بهتر در چهار فركانس 5/1 ، 0 ، 2 و 4 كيلوهرتز BPTA و معيار Ventryو Weinstein (1983) مبني بر احساس معلوليت در صورت داشتن آستانه هاي بزرگتر يا مساوي dB HL 40 در فركانسهاي KHz 1 و 2 در گوش بهتر ) ≥ 40 2000 و 1000 ) BHL محاسبه و مورد بررسي قرار گرفت.
در نهايت حساسيت (sensitivity) و ويژگي (specificity) اين پرسشنامه در مقايسه با 26 ≥ BPTA(3) ، 26 ≥ BPTA(4) و (2000 و 1000 ) BHL محاسبه گرديد.

يافته هاي پژوهش با استفاده از نرم افزار SPSS 15 و به صورت آمار توصيفي و آمار تحليلي شامل آزمون t دو دامنه، آزمون x2 و آزمون همبستگي اسپيرمن تحليل شد.

 

غربالگري شنوايي و بررسي نياز به سمعک در سالمندان ( بخش دوم)